مقاله‌ها

نتایج یک پژوهش نشان می‌دهد؛دخترانی که در کلاس‌های ورزشی شرکت می‌کنند، عزت‌نفس بیشتری دارند
1392/07/28

در پژوهشی سعی شد اثر شرکت در کلاس‌های ورزشی فصل تابستان بر روی دانش‌آموزان دختر بررسی شود.

به گزارش
مهرخانه، هدف از انجام این تحقیق تعیین اثر شرکت در کلاس‌های ورزشی فصل تابستان بر برخی عوامل آمادگی جسمانی و حرکتی٬ تربیت‌بدنی و خودپنداره بدنی دختران نوجوان بود. بدین منظور تعداد سه پایگاه تابستانی از بین پایگاه‌های شهر تهران و تعداد ۵۴ نفر از دانش‌آموزان این پایگاه‌ها که در طول سال فعالیت بدنی منظم نداشته و فقط در کلاس‌های تابستانی (والیبال و بسکتبال) شرکت کردند، به روش نمونه انتخاب شدند.

همچنین ۱۰ نفر از دانش‌آموزان این پایگاه‌ها که فقط در فعالیت‌های هنری و علمی مشارکت داشتند، به عنوان گروه کنترل انتخاب شدند. توازن هوازی، استقامت عضلانی، انعطاف‌پذیری، چابکی ترکیب بدنی و خودپنداره بدنی آزمودنی‌ها قبل و بعد از کلاس‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. طول دوره هشت هفته و تعداد جلسات تمرینی و علمی سه نوبت در هفته بود.

روش‌شناسی تحقیق
این تحقیق از نوع نیمه‌تجربی با یگ گروه تجربی و یک گروه گواه است. در این طرح قبل و بعد از اعمال متغیر مستقل (فقط برای گروه تجربی)، متغیرهای وابسته در هر دو گروه اندازه‌گیری می‌شوند.

برای جمع‌آوری اطلاعات مربوط به مشخصات فردی آزمودنی‌ها، پرسشنامه ویژگی‌های فردی که حاوی سؤالاتی از قبیل سن، قد، وزن، مقطع تحصیلی، تعداد فرزندان، فرزندان خانواده، شغل پدر و مادر، میزان تحصیلات پدر و مادر، محل و میزان فعالیت بدنی خود، والدین و دوستان آنها بود، مورد استفاده قرار گرفت. همچنین پرسشنامه مشخصات فردی مربیان نیز برای آگاهی از ویژگی‌های فردی مربیان مورد استفاده واقع شد.

تحقیق در 2 مرحله انجام گرفت؛ مرحله اول یا پیش‌آزمون٬ در شروع کلاس‌های تابستانی و مرحله دوم پس از آزمون در جلسات پایانی کلاس‌ها اجرا گردید. طول تقریبی دوره 2 ماه به میزان سه جلسه در هفته بود که جهت کنترل آزمودنی‌ها، محقق هر جلسه از آزمودنی‌ها حضور و غیاب به عمل آورده و در نهایت آزمودنی‌هایی که به طور نامنظم در کلاس‌ها حضور پیدا کردند، از تحقیق کنار گذاشته شدند.

در این کلاس‌های تابستانی علاوه بر گرم کردن (نرمشی و کششی) مهارت‌های رشته مربوطه نیز آموزش داده می‌شد که مدت زمان تقریبی هر جلسه ۷۵ دقیقه بود.

انگیزه شرکت‌کنندگان
اولین یافته این تحقیق نشان می‌دهد بیشتر آزمودنی‌ها با هدف علاقه (25.8٪)، یادگیری (25.8٪)، افزایش قد (22.6٪) و سرگرمی (12.9٪) در این کلاس‌ها شرکت کردند.

تأثیر متغیرهای اعمال شده بر گروه تجربی و گواه
دومین یافته نشان می‌دهد در آزمون‌های آمادگی جسمانی و حرکتی و ترکیب بدنی، توازن هوازی، استقامت عضلانی در هر دو گروه و انعطاف‌پذیری فقط در گروه تجربی افزایش معنی‌دار داشته است و در بقیه متغیرها تغییر معنی‌داری ایجاد نشده است.

همچنین بین میزان تغییرات هوازی،‌ استقامت عضلانی، چابکی و شاخص توده بدن در گروه گواه و تجربی تفاوت معنی‌داری وجود نداشته است.

یافته‌های تحقیق حاضر نشان داد که بین میزان تغییرات چابکی در گروه گواه و تجربی تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. با توجه به ماهیت چابکی که ترکیبی است از تمامی عوامل آمادگی حرکتی و با توجه به نقش سرعت در چابکی، بیشتر تمریناتی که ماهیت سرعتی دارند باعث توسعه چابکی از طریق رشته‌های مهارتی که عوامل آمادگی حرکتی در آنها نقش پررنگ‌تری دارد، بهبود می‌یابد.

تأثیر شرکت در کلاس بر عزت‌نفس و خودپنداره بدنی
یافته بعدی تصریح می‌کند که عزت‌نفس در گروه تجربی افزایش معنی‌دار داشته است و در بقیه مقیاس‌ها تغییر معنی‌داری ایجاد نشده است؛ به این معنی که اگر چه این کلاس‌ها موجب افزایش خرده مقیاس عزت‌نفس در گروه تجربی شده است، لکن با مقایسه دو گروه با هم این تفاوت معنی‌دار نیست.

همچنین بین میزان تغییرات خودپنداره بدنی کلی و خرده‌مقیاس‌های خودپنداره بدنی (سلامتی، هماهنگی، فعالیت بدنی، چربی بدن، لیاقت ورزشی، کل بدن، ظاهر، قدرت٬ انعطاف‌پذیری، استقامت و عزت نفس)، در گروه تجربی و گواه تفاوت معنی‌داری وجود نداشته است.

از سویی یافته‌های تحقیق نشان داد که بین میزان تغییرات شاخص توده بدن در گروه گواه و تجربی تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. هرچند شاخص توده بدنی یک شاخص خام برای ترکیب بدنی است، اما به نظر می‌رسد تغییرات خاصی در ترکیب بدن (درصد چربی) اتفاق نیفتاده باشد.

تأثیر یادگیری بر استرس آزمودنی‌ها
یافته دیگر تأکید می‌کند که یادگیری در آزمودنی‌ها سبب می‌شود تا در هنگام اجرای تست، استرس کمتری داشته باشند؛ در نتیجه ضربان قلب آنها کاهش یابد و چون ضربان قلب یکی از مواردی است که در محاسبه حداکثر اکسیژن مصرفی به کار می‌رود، در نتیجه کاهش آن با توجه به معادله، باعث افزایش حداکثر اکسیژن مصرفی می‌گردد.

نابراین، با توجه به افزایش توان هوازی در هر دو گروه (تغییرات درون گروهی) و عدم اختلاف در تغییرات بین دو گروه (تغییرات بین‌گروهی)، به نظر می‌رسد که این تغییرات به دلیل فعالیت‌های ورزشی در این کلاس‌ها نبوده و احتمالاً دلایل دیگری از جمله تغییرات کارآیی، عوامل رشدی و تغییر شیوه زندگی در فصل تابستان سهیم بوده است.

میزان تغییرات استقامت عضلانی در گروه تجربی و گواه
یافته بعدی در رابطه با استقامت عضلانی حاکی از آن است که میزان تغییرات استقامت عضلانی هم در گروه تجربی و هم در گروه گواه معنی‌دار است. همچنین بین میزان تغییرات استقامت عضلانی در گروه گواه و تجربی تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. به این معنی که اگرچه شرکت در کلاس‌های ورزشی بر استقامت عضلانی تأثیر نداشت، ولی با مقایسه نمرات پیش‌آزمون و پس‌آزمون هم در گروه تجربی و هم در گروه گواه، استقامت عضلانی افزایش داشت.

به نظر می‌رسد، یکی از علل معنی‌دار بودن تغییرات درون‌گروهی استقامت عضلانی، همانطور که در مورد توان هوازی نیز ذکر شد، تغییرات فصلی باشد؛ چراکه در فصل تابستان تحرک کودکان و نوجوانان بیشتر است.

تأثیر عواملی غیر از ورزش بر رشد آزمودنی‌ها
ششمین نتیجه این تحقیق نشان می‌دهد شرکت در کلاس‌های ورزشی والیبال و بسکتبال با توجه به ویژگی تمرینی آنها از تکرار، مدت و شدت لازم برای اثربخشی بر استقامت عضلانی برخوردار نبوده است.

از طرفی ممکن است آزمونی که در این تحقیق برای ارزیابی استقامت عضلانی مورد استفاده قرار گرفت، به خوبی نتوانسته باشد تغییرات استقامت عضلانی حاصل از تمرین را منعکس نماید. به عبارتی شرکت در تمرینات والیبال و بسکتبال بیشتر عضلات قسمت کمربند شانه‌ای و بالاتنه را درگیر می‌سازد، در حالی که تست دراز و نشست برای ارزیابی استقامت عضلات شکم است. بنابراین، افزایش استقامت عضلانی در هر دو گروه (تغییرات درون‌گروهی) و عدم اختلاف در تغییرات بین دو گروه (تغییرات بین‌گروهی) نشان می‌دهد که این تغییرات به دلیل فعالیت‌های ورزشی در این کلاس‌ها نبوده است و احتمالاً دلایل دیگری ازجمله تغییرات کارآیی، عوامل رشدی و تغییر شیوه زندگی در فصل تابستان سهیم بوده است.

انعطاف‌پذیری درونی در دو گروه
هفتمین یافته‌ تحقیق در مورد تغییرات درون‌گروهی انعطاف‌پذیری نشان داد که میزان تغییرات انعطاف‌پذیری در گروه تجربی معنی‌دار است، ولی در گروه گواه معنی‌دار نیست. از طرفی با مقایسه دو گروه مشخص گردید که بین میزان تغییرات انعطاف‌پذیری در گروه گواه و تجربی، تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. به عبارتی شرکت در کلاس‌های ورزشی تابستانی اثری بر روی انعطاف‌پذیری دختران نوجوان در مقایسه با گروه کنترل نداشته است.

اگرچه، انعطاف‌پذیری در گروه تجربی از پیش‌آزمون به پس‌آزمون افزایش یافت، ولی با توجه به نتایج به دست آمده این افزایش را نمی‌توان به شرکت در کلاس‌های ورزشی نسبت داد.

توجه به سازماندهی اصولی کلاس‌ها
یافته آخر حکایت از آن دارد که فعالیت‌های بدنی انجام شده در کلاس‌های ورزشی تابستانی از مدت و شدت و به طور کلی کیفیت مناسبی برخوردار نبوده است. به همین علت به اندازه کافی در تغییر نگرش دانش‌آموزان تحقیق حاضر اثر‌گذار نبوده است.

شرکت در کلاس‌های ورزشی تابستانی، تغییرات و سازگاری‌های فیزیولوژیکی که باعث بهبودی عوامل آمادگی جسمانی و حرکتی و ترکیب بدنی در فرد می‌شود را ایجاد نکرده و چون بین آمادگی جسمانی و خودپنداره بدنی ارتباط قوی برقرار است‌، این کلاس‌ها بر روی خودپنداره بدنی هم اثرگذار نبوده است. بنابراین، باید برای ساماندهی و کیفی‌سازی این کلاس‌ها، برنامه‌ریزی اصولی انجام گیرد.